Sharh (maelezo) Ya Hadiyth Nambari 14 An-Nawawy - Damu Ya Muislam Haimwagiki Ila Kwa Mambo Matatu

 


Na: Alhidaaya.com

 

الحديث الرابع عشر
" لا يحل دم امريء مسلم إلا بإحدى ثلاث"
 
عن ابْنِ مَسْعُودٍ رضي اللهُ عنه قالَ: قالَ رسُولُ الله صلى الله عليه وسلم: ((لاَ يَحِلُّ دَمُ امْرِئٍ مُسْلِمٍ   إلاّ بإحْدَى ثَلاَثٍ: الثَّيِّبُ الزَّاني، وَالنَّفْسُ بالنّفْسِ، وَالتَّارِكُ لِدِيِنِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَماعَةِ)).  رَوَاهُ الْبُخَارِيّ وَمُسْلِمٌ    
 
HADITHI YA 14
 
DAMU YA MUISLAMU ISIMWAGWE ISIPOKUWA KWA SABABU TATU
 
Kutoka kwa Ibn Mas'uudرضي الله عنه   ambaye alisema: Mtume صلى الله عليه وسلم kasema:
 
((Damu ya Muislamu haipasi kumwagwa isipokuwa katika hali tatu:  Mzinzi Muolewa (Mtu  mzima aliyeoa/olewa), uhai kwa uhai (nafsi kwa nafsi) na kwa yule anaeeacha dini  na akajifarikisha na  jama’ah (kundi) (amejitenga na watu wa dini yake)) [Imesimuliwa na Al-Bukhaariy na Muslim]
 
Hadiyth hii inaelezea utakatifu wa maisha ya Muislam kama ilivyo katika sheria ya Kiislamu. Kwa ujumla roho ya Muislam haitolewi ila ikiwa atatenda uhalifu unaoleta madhara katika jamii. Uhalifu huo uwe mbaya sana hadi umfanye kuwa hastahiki tena kuishi. Uhalifu huu umetajwa kwa ujumla katika Hadiyth hii.
Makafiri wasioamini akhera huwa ni vigumu kwao kuifahamu hukmu hii ya Kiislam ya kuuawa. Uislam, kuuawa kuna maana kuwamba ni kumalizika kwa maisha ya kidunia, lakini huyo anayeuliwa huenda akalipwa Pepo hivyo awe na maisha bora zaidi kuliko ya duniani na Muislamu hutegemea hivyo. Na ndio maana wakati wa Mtume (Swalla Allaahu 'alayhi wa aalihi wa sallam) mwanamke alimuendea Mtume (Swalla Allaahu 'alayhi wa aalihi wa sallam) na akakiri madhambi yake ya uzinifu na akauawa kwa kupigwa mawe.
 
 
Hadiyth hii inaelezea kidogo na kuambatana na maelezo ya Hadiyth Namba 8 ifuatayo ambayo maisha ya mtu huwa ni ya usalama  katika haki ya Uislam.
 
الحديث الثامن
"أمرت أن أقاتل الناس"
 
عن ابنِ عُمَرَ رضي الله عنهما أنَّ رسُوَل الله صلى الله عليه وسلم قال: ((أُمِرْتُ أَنْ أُقاتِلَ النَّاسَ حتَّى يَشْهَدُوا أنْ لا إلَهَ إلاَّ اللهُ وأنَّ محمداً رسوُل اللهِ، ويُقِيمُوا الصَّلاَةَ، ويُؤتُوا الزَّكاةَ، فإذا فَعَلوا ذَلِكَ عَصَموا منِّي دِماءَهُمْ وأمْوَالَهُمْ إلا بِحَقِّ الإِسْلامِ، وحِسابُهُم على اللهِ تعالى))  رَوَاهُ الْبُخَارِيُّ   وَمُسْلِمٌ   
 
 
HADITHI YA 8
NIMEAMRISHWA NIPIGANE NA WATU
 
 
Kutoka kwa Ibn ‘Umar رضي الله عنهما ambaye alisema kuwa Mtume صلى الله عليه وسلم kasema :
 
((Nimeamrishwa nipigane na watu mpaka washahadie kuwa hakuna mungu isipokuwa Allaah سبحانه وتعالى na Muhammad ni Mjumbe wa Allaah سبحانه وتعالى, na mpaka watakaposwali, na wakatoa Zakah, na wakifanya hivyo, watakuwa wamepata himaya kwangu ya damu yao na mali yao isipokuwa  kwa haki ya Uislam.  Na hesabu yao itakuwa kwa Allaah  ((سبحانه وتعالى[Imesimuliwa na  Al-Bukhaariy na Muslim]
 
Muislam lazima aheshimu maisha, mali na heshima ya Muislam mwenzake kama alivyosema Mtume (Swalla Allaahu 'alayhi wa aalihi wa sallam) katika Hijjatul-Widaa' (Hijja ya ya mwago) 
 
((أيها الناس, ان دماءكم وأموالكم حرام عليكم الى أن تلقوا ربكم كحرمة يومكم هذا في شهركم هذا في بلدكم هذا, ألا هل بلّغت؟ اللهم فاشه))
 
 ((Enyi Watu, damu zenu (kuua), mali zenu (kunyang’anya, kuiba) ni haraam kwenu hadi mtakapokutana na Mola wenu…)
Maisha ya Muislam yana heshima mbele ya Allaah.
 
Ingawa Muislam anapaswa kuheshimika kama ilivyo katika sheria, lakini kwa hali nyingine, huenda akafanya kitendo kiovu hadi kikamfanya kuwa hastahiki tena kuishi.
 
HALI TATU ZILIZOTAJWA ZINAZOSTAHIKI KUULIWA MUISLAMU
 
1-    الثَّيِّبُ الزَّاني
 At-ThayyibAz-Zaaniy - Mzinzi Muolewa (Mtu mzima aliyeoa/olewa)
 
 
 
Mzinifu ni mwenye kutenda zinaa yaani kutenda kitendo cha ndoa cha haraam. Adhabu yake ni kama ifuatayo:
 
-      Mzinifu aliyeoa au kuolewa – kupigwa mawe hadi afariki.
 
-    Asiyeoa au kuolewa – kupigwa mijeledi (bakora) 100 hadharani kisha mwanaume ahamishwe nje ya mji kwa muda wa mwaka mmoja.
 
Allaah (Subhaanahu wa Ta'ala) Ametuwekea njia ya halali ya kutimiza matamanio ya kinafsi na kujitosheleza, nayo ni ndoa. Kisha pia Ameonya kuwa Muislam asikaribie kabisa zinaa, na Ametuwekea njia mbali mbali za kumhifadhi mtu asifikie kuingia katika kitendo hicho, njia hizo ni:
 
1-   Hijaab
2-  Kutokuchanganyika wanawake na wanaume. Na kutokaa mwanamke na mwanamume wasio maharimu faragha.
     3 - Ametuonya tusikaribie kabisa zinaa Anaposema:
 
وَلاَ تَقْرَبُواْ الزِّنَى إِنَّهُ كَانَ فَاحِشَةً وَسَاء سَبِيلاً ﴿32﴾
32. Wala msikaribie uzinzi. Hakika huo ni uchafu na njia mbaya. [Al-Israa: 32]
Pia Allaah (Subhaanahu wa Ta'ala) Ametupa sifa za Waja Wa Ar-Rahmaan ambao ni wale wasiofanya uovu huu pamoja na nukta ya pili ya kuua,
 
 
 
 
 وَعِبَادُ الرَّحْمَنِ الَّذِينَ يَمْشُونَ عَلَى الْأَرْضِ هَوْنًا وَإِذَا خَاطَبَهُمُ الْجَاهِلُونَ قَالُوا سَلَامًا ﴿63﴾ وَالَّذِينَ يَبِيتُونَ لِرَبِّهِمْ سُجَّدًا وَقِيَامًا ﴿64﴾ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا اصْرِفْ عَنَّا عَذَابَ جَهَنَّمَ إِنَّ عَذَابَهَا كَانَ غَرَامًا ﴿65﴾ إِنَّهَا سَاءتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا ﴿66﴾ وَالَّذِينَ إِذَا أَنفَقُوا لَمْ يُسْرِفُوا وَلَمْ يَقْتُرُوا وَكَانَ بَيْنَ ذَلِكَ قَوَامًا ﴿67﴾ وَالَّذِينَ لَا يَدْعُونَ مَعَ اللَّهِ إِلَهًا آخَرَ وَلَا يَقْتُلُونَ النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَلَا يَزْنُونَ وَمَن يَفْعَلْ ذَلِكَ يَلْقَ أَثَامًا ﴿68﴾ يُضَاعَفْ لَهُ الْعَذَابُ يَوْمَ الْقِيَامَةِ وَيَخْلُدْ فِيهِ مُهَانًا ﴿69﴾ إِلَّا مَن تَابَ وَآمَنَ وَعَمِلَ عَمَلًا صَالِحًا فَأُوْلَئِكَ يُبَدِّلُ اللَّهُ سَيِّئَاتِهِمْ حَسَنَاتٍ وَكَانَ اللَّهُ غَفُورًا رَّحِيمًا ﴿70﴾ وَمَن تَابَ وَعَمِلَ صَالِحًا فَإِنَّهُ يَتُوبُ إِلَى اللَّهِ مَتَابًا ﴿71﴾ وَالَّذِينَ لَا يَشْهَدُونَ الزُّورَ وَإِذَا مَرُّوا بِاللَّغْوِ مَرُّوا كِرَامًا ﴿72﴾ وَالَّذِينَ إِذَا ذُكِّرُوا بِآيَاتِ رَبِّهِمْ لَمْ يَخِرُّوا عَلَيْهَا صُمًّا وَعُمْيَانًا ﴿73﴾ وَالَّذِينَ يَقُولُونَ رَبَّنَا هَبْ لَنَا مِنْ أَزْوَاجِنَا وَذُرِّيَّاتِنَا قُرَّةَ أَعْيُنٍ وَاجْعَلْنَا لِلْمُتَّقِينَ إِمَامًا ﴿74﴾ أُوْلَئِكَ يُجْزَوْنَ الْغُرْفَةَ بِمَا صَبَرُوا وَيُلَقَّوْنَ فِيهَا تَحِيَّةً وَسَلَامًا ﴿75﴾ خَالِدِينَ فِيهَا حَسُنَتْ مُسْتَقَرًّا وَمُقَامًا ﴿76﴾
 
 
63. Na waja wa Ar-Rahmaan Mwingi wa Rehma ni wale wanaotembea ulimwenguni kwa staha, na wajinga wakiwasemeza hujibu: Salama! 
64. Na wale wanaokesha kwa ajili ya Mola wao Mlezi kwa kusujudu na kusimama.
65. Na wale wanaosema: Mola wetu Mlezi! Tuondolee adhabu ya Jahannamu. Hakika adhabu yake ikimpata mtu haimwachi. 
66. Hakika hiyo ni kituo na makao mabaya
67. Na wale ambao wanapotumia hawatumii kwa fujo wala hawafanyi ubakhili, bali wanakuwa katikati baina ya hayo  
68. Na wale wasiomwomba mungu mwengine pamoja na Allaah, wala hawaui nafsi Aliyoiharimisha Allaah isipokuwa kwa haki, wala hawazini - na atakaye fanya hayo atapata madhara, 
69. Atazidishiwa adhabu Siku ya Qiyaama, na atadumu humo kwa kufedheheka. 
70. Isipokuwa atakayetubu, na akaamini, na akatenda vitendo vyema. Basi hao Allaah Atayabadilisha maovu yao yawe mema. Na Allaah ni Mwenye kusamehe, Mwenye kurehemu  
71. Na aliyetubu na akafanya mema, basi hakika huyo ametubu kweli kweli kwa Allaah (Subhaanahu wa Ta'ala).
72. Na wale ambao hawatoi ushahidi wa uongo, na pindi wapitapo penye upuuzi, hupita kwa hishima yao
73. Na wale ambao wanapokumbushwa Ishara za Mola wao Mlezi hawajifanyi viziwi nazo, na vipofu. 
74. Na wale wanaosema: Mola wetu Mlezi! Tupe katika wake zetu na wenetu yaburudishayo macho, na utujaalie tuwe waongozi kwa wacha Mungu. 
75. Hao ndio watakaolipwa makao ya juu kwa kuwa walisubiri, na watakuta humo maamkio na salamu
76. Wadumu humo - kituo na makao mazuri kabisa
 [Al-Furqaan]
 
2-   وَالنَّفْسُ بالنّفْسِ
Nafsi (uhai) kwa nafsi (uhai)
 
 
Mwenye kumuua mwenzake bila ya sheria naye anapaswa kuuliwa.
 
 
Hii iko wazi kabisa katika Qur-aan kama Anavyosema Allaah (Subhaanahu wa Ta'ala):
 
 
 
 يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ كُتِبَ عَلَيْكُمُ الْقِصَاصُ فِي الْقَتْلَى الْحُرُّ بِالْحُرِّ وَالْعَبْدُ بِالْعَبْدِ وَالأُنثَى بِالأُنثَى فَمَنْ عُفِيَ لَهُ مِنْ أَخِيهِ شَيْءٌ فَاتِّبَاعٌ بِالْمَعْرُوفِ وَأَدَاء إِلَيْهِ بِإِحْسَانٍ ذَلِكَ تَخْفِيفٌ مِّن رَّبِّكُمْ وَرَحْمَةٌ فَمَنِ اعْتَدَى بَعْدَ ذَلِكَ فَلَهُ عَذَابٌ أَلِيمٌ ﴿178﴾ وَلَكُمْ فِي الْقِصَاصِ حَيَاةٌ يَاْ أُولِيْ الأَلْبَابِ لَعَلَّكُمْ تَتَّقُونَ ﴿179﴾
 
 
 
178. Enyi mlioamini! Mmepewa ruhusa kulipa kisasi katika waliouawa - muungwana kwa muungwana, na mtumwa kwa mtumwa, na mwanamke kwa mwanamke. Na anayesamehewa na ndugu yake chochote basi ashikwe kulipa kwa wema, na yeye alipe kwa ihsani. Huko ni kupunguziwa kulikotokana na Mola wenu Mlezi, na ni rehema. Na atakayevuka mipaka baada ya haya, basi yeye atapata adhabu iumizayo. 
179. Mtakuwa nao uhai mzuri katika kulipiza kisasi enyi wenye akili, ili msalimike
[Al-Baqarah: 178-179]
 
 
Lakini kuna visivyohesabiwa katika sheria hii mojawapo imetajwa katika aayah yenyewe nayo ni,
 
Ya kwanza:
 
Jamaa za mtu aliyeuliwa wanaweza kuchukua fidia ya pesa (blood-money) kutoka kwa muuaji.
 
Ya pili:
 
Ni baba anapomuua mtoto.  
 
Maulamaa wengi wao wameona kwamba baba asiuliwe kwa kitendo hicho. Rai hii imesimuliwa na 'Umar ibnul-Khatwaab (Radhiya Allaahu 'anhu). Na Hadiyth iliyosimuiwa na Mtume (Swalla Allaahu 'alayhi wa aalihi wa sallam) ambayo inasema:
 ((لاَ يُقادُ الوَالِدُ بالْوَلَد ))
((Hakuna adhabu/malipo kwa baba kwa sababu ya mwana)) [At-Tirmidhiy, Ibn Maajah, Ahmad na wengineo]
Lakini Imaam Maalik ambaye hakuitambua hadiyth hii kaona kwamba ikiwa baba amemuua mwana makusudi, bila ya makosa yoyote, basi naye auliwe.
 
 
Ya tatu:
 
Ni hali ya mtu aliye huru anapomuua mtumwa. 
 
Hii ni rai ya wengi wa Maulamaa. Abu Haniyfah na wafuasi wake wamaona kwamba ikiwa mtu atamuua mtumwa wake mwenyewe, asiuliwe, lakini mtu akimuua mtumwa wa mtu mwengine basi auliwe.
 
Ama wengine wameona kuwa mtu huru akimuua mtumwa yeyote basi naye auliwe.
 
Ya nne:
 
 
Muislamu anapomuua asiye Muislamu.
Aayah nyingine zinazohusiana na kipengele hicho:
 
 
 وَمَا كَانَ لِمُؤْمِنٍ أَن يَقْتُلَ مُؤْمِنًا إِلاَّ خَطَئًا وَمَن قَتَلَ مُؤْمِنًا خَطَئًا فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ إِلاَّ أَن يَصَّدَّقُواْ فَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ عَدُوٍّ لَّكُمْ وَهُوَ مْؤْمِنٌ فَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةٍ وَإِن كَانَ مِن قَوْمٍ بَيْنَكُمْ وَبَيْنَهُمْ مِّيثَاقٌ فَدِيَةٌ مُّسَلَّمَةٌ إِلَى أَهْلِهِ وَتَحْرِيرُ رَقَبَةٍ مُّؤْمِنَةً فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ تَوْبَةً مِّنَ اللّهِ وَكَانَ اللّهُ عَلِيمًا حَكِيمًا ﴿92﴾ وَمَن يَقْتُلْ مُؤْمِنًا مُّتَعَمِّدًا فَجَزَآؤُهُ جَهَنَّمُ خَالِدًا فِيهَا وَغَضِبَ اللّهُ عَلَيْهِ وَلَعَنَهُ وَأَعَدَّ لَهُ عَذَابًا عَظِيمًا ﴿93﴾
 
92. Na haiwi Muumini kumuua Muumini ila kwa kukosea. Na mwenye kumuua Muumini kwa kukosea basi amkomboe mtumwa aliye Muumini, na atoe diya kuwapa jamaa za maiti, isipokuwa waache wenyewe kuwa ni sadaka. Na akiwa ni jamaa wa maadui zenu, hali yeye ni Muumini, basi ni kumkomboa mtumwa aliye Muumini. Na akiwa ni miongoni wa watu ambao pana ahadi baina yenu na wao basi wapewe diya watu wake na akombolewe mtumwa Muumini. Na asiye pata, basi afunge miezi miwili mfululizo, kuwa ni toba kwa Allaah. Na Allaah ni Mjuzi na Mwenye hikima
93. Na mwenye kumuua Muumini kwa kukusudia, basi malipo yake ni Jahannamu humo atadumu, na Allaah Amemkasirikia, na Amemlaani, na Amemuandalia adhabu kubwa.  [An-Nisaa:  92-93]
 
3.     وَالتَّارِكُ لِدِيِنِهِ الْمُفَارِقُ لِلْجَماعَةِ
Yule anaeacha dini  na akajifarikisha na  jama’ah (kundi) (amejitenga na watu wa dini yake).
 
Mtu akisilimu au akiwa ni Muislamu harusiwi tena kutoka.  Dini si kitu cha mchezo, mtu kuingia na kutoka atakavyo. Mwenye kutoka katika Uislam huitwa “Murtad” na hukmu yake ni kuuliwa. Kama alivyosema Mtume (Swalla Allaahu 'alayhi wa aalihi wa sallam)  
   ((من بدل دينه فاقتلوه))
((Mwenye kubadilisha dini yake (ya Kiislamu) muueni)).
 [Al-Bukhaariy 6922, Abu Dawuud 4329, At-Tirmidhiy 1483].
 
Maelezo mengineyo ya Hadiyth hii:
 
 
 
 
Mauaji yatekelezwe na wahusika wa serikali na sio mtu binafsi; mfano kaka aliyeuliwa ndugu yake asitoke kwenda kulipiza kisasi mwenyewe bila ya kupelekwa kesi yake mahakamani kisha tena Hakimu (Qaadhi) ndiyo atoe hukmu. Ikiwa mtu atafanya hivyo basi naye itapasa apewe adhabu, lakini sio adhabu ya kuuliwa kwa vile kamuua mtu ambaye alistahiki kuuliwa.
 
 
Hilo la mwenye kubadili na kuuliwa, lina maelezo mengi na ufafanuzi mrefu ambao mnaweza kuupata katika makala ya KURITADI iliyomo ndani ya ALHIDAAYA katika kiungo kifuatacho:
 
 
 
FAIDA TUNAZOPATA KATIKA HADIYTH HII:
 
 
·    Maisha Ya Muislam ni ya thamani na yanalindwa na sheria. Hakuna mwenye haki ya kuchukua maisha yake Muislam hadi awe amefanya jarima ambayo itahitajia adhabu ya kuuawa.
 
 
·    Kufanya uzinifu, uuaji, na kuritadi ni madhambi makubwa kabisa katika sheria ya Kiislam, sheria ambayo inalinda maisha na uhai wa mtu. Hivyo, sheria hiyo itakuwa kali na kumuadhibu adhabu inayostahi yeyote atakayefanya madhambi hayo yasiyostahi nafasi ya mtu huyo katika jamii safi yenye nidhamu na ustaarabu.
 
·    Moja ya malengo ya adhabu ya kifo ni kulinda utakatifu na maisha ya Waislam, Kama ambavyo Allaah (Subhaanahu wa Ta'ala) Anavyosema:
 
     ((Enyi mlioamini! Mmepewa ruhusa kulipa kisasi katika waliouawa - muungwana kwa muungwana, na mtumwa kwa mtumwa, na mwanamke kwa mwanamke. Na anayesamehewa na ndugu yake chochote basi ashikwe kulipa kwa wema, na yeye alipe kwa ihsani. Huko ni kupunguziwa kulikotokana na Mola wenu Mlezi, na ni rehema. Na atakayevuka mipaka baada ya haya, basi yeye atapata adhabu iumizayo}}  {{ Mtakuwa nao uhai mzuri katika kulipiza kisasi enyi wenye akili, ili msalimike)) [Al-Baqarah: 178-179]
 
WA ALLAAHU A'ALAM
 
 
 
 
Share