Al-Haadiy: Mwenye kuongoza; Anayewaongoza viumbe Vyake kwenye maslahi yao, na Anayewaongoza Waumini kwenye njia iliyonyooka.
Jina hili tukufu limetajwa katika Qur-aan mara mbili (2). Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَلِيَعْلَمَ الَّذِينَ أُوتُوا الْعِلْمَ أَنَّهُ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَيُؤْمِنُوا بِهِ فَتُخْبِتَ لَهُ قُلُوبُهُمْ ۗ وَإِنَّ اللَّـهَ لَهَادِ الَّذِينَ آمَنُوا إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ ﴿٥٤﴾
Na ili wajue wale waliopewa ilimu kwamba hii (Qur-aan) ni haki kutoka kwa Rabb wao wapate kuiamini, na nyoyo zao zipate kutulia kwayo. Na hakika Allaah Ndiye Anayewaongoza wale walioamini kuelekea njia iliyonyooka. [Al-Hajj (22:54)]
Na Anasema pia:
وَكَذَٰلِكَ جَعَلْنَا لِكُلِّ نَبِيٍّ عَدُوًّا مِّنَ الْمُجْرِمِينَ ۗ وَكَفَىٰ بِرَبِّكَ هَادِيًا وَنَصِيرًا ﴿٣١﴾
Na hivyo ndivyo Tumemfanyia kila Nabiy adui miongoni mwa wahalifu. Na Rabb wako Anatosheleza kuwa ni Mwenye Kuongoza na Mwenye Kunusuru. [Al-Furqaan (25:31)]
Maana Ya Al-Haadiy:
1-Uongofu wa jumla: Allaah (سبحانه وتعالى) Amekiongoza kila kiumbe kwenye yale yanayokifaa katika maisha yake. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
قَالَ رَبُّنَا الَّذِي أَعْطَىٰ كُلَّ شَيْءٍ خَلْقَهُ ثُمَّ هَدَىٰ ﴿٥٠﴾
(Muwsaa) akasema: Rabb wetu ni Yule Aliyekipa kila kitu umbo lake, kisha Akakiongoza. [Twaahaa (20:50)]
2-Uongofu wa kubainisha na kuelekeza: Amewatuma Rusuli na Ameteremsha Vitabu kuwabainishia watu njia ya haki; na Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) anaongoza kwa maana hii. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَكَذَٰلِكَ أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ رُوحًا مِّنْ أَمْرِنَا ۚ مَا كُنتَ تَدْرِي مَا الْكِتَابُ وَلَا الْإِيمَانُ وَلَـٰكِن جَعَلْنَاهُ نُورًا نَّهْدِي بِهِ مَن نَّشَاءُ مِنْ عِبَادِنَا ۚ وَإِنَّكَ لَتَهْدِي إِلَىٰ صِرَاطٍ مُّسْتَقِيمٍ﴿٥٢﴾
Na hivyo ndivyo Tulivyokuletea Ruwh (Qur-aan) kutokana na Amri Yetu. Hukuwa unajua nini Kitabu wala imaan lakini Tumeifanya ni Nuru, Tunaongoa kwayo Tumtakaye miongoni mwa Waja Wetu. Na hakika wewe bila shaka unaongoza kuelekea njia iliyonyooka. [Ash-Shuwraa (42:52)]
3-Uongofu wa tawfiyq: Ni kumwafikisha mja kuikubali haki na kuifuata; na huu ni wa Allaah Pekee, hata Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) hakuwa nao. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
إِنَّكَ لَا تَهْدِي مَنْ أَحْبَبْتَ وَلَـٰكِنَّ اللَّـهَ يَهْدِي مَن يَشَاءُ ۚ وَهُوَ أَعْلَمُ بِالْمُهْتَدِينَ ﴿٥٦﴾
Hakika wewe huwezi kumhidi umpendaye, lakini Allaah Humhidi Amtakaye, Naye Anawajua zaidi wenye kuongoka. [Al-Qaswasw (28:56)]
4-Na katika Hadiyth Al-Qudsiy:
عَنْ أَبِي ذَرٍّ (رضي الله عنه) عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله عليه وسلم) فِيمَا رَوَى عَنِ اللَّهِ تَبَارَكَ وَتَعَالَى أَنَّهُ قَالَ: ((... يَا عِبَادِي كُلُّكُمْ ضَالٌّ إِلاَّ مَنْ هَدَيْتُهُ، فَاسْتَهْدُونِي أَهْدِكُمْ ...))
Amesimulia Abuu Dharr (رضي الله عنه) kwamba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) amesimulia kutoka kwa Allaah (تبارك وتعالى) kwamba Amesema: “… Enyi Waja Wangu! Nyote mmepotea isipokuwa Nimliyemwongoza; basi niombeni uongofu, Nitakuongozeni …” [Muslim]
Taathira Ya Imaan, Faida, Mafunzo Tuyapatayo Na Jinsi Ya Kufanyia Kazi Jina Hili La Allaah, Al-Haadiy:
1-Mwombe Al-Haadiy Uongofu Katika Kila Rakaa:
Kumbuka kwamba Al-Haadiy Amekufundisha kumwomba uongofu katika kila Rakaa ya Swalaah yako; basi sema kwa moyo unaohudhuria:
اهْدِنَا الصِّرَاطَ الْمُسْتَقِيمَ ﴿٦﴾ صِرَاطَ الَّذِينَ أَنْعَمْتَ عَلَيْهِمْ غَيْرِ الْمَغْضُوبِ عَلَيْهِمْ وَلَا الضَّالِّينَ ﴿٧﴾
Tuongoze njia iliyonyooka. Njia ya wale Uliowaneemesha, si ya walioghadhibikiwa wala waliopotea. [Al-Faatihah (1:6-7)]
2-Tambua Kwamba Uongofu Wako Ni Neema Ya Al-Haadiy, Si Ujanja Wako:
Tambua, ee Mja wa Al-Haadiy, kwamba hata Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) hakuweza kumwongoza aliyempenda (rejea Al-Qaswasw (28:56) juu); basi mshukuru Allaah kwa uongofu Aliokupa, wala usijione.
3-Jitahidi Katika Njia Ya Allaah, Na Al-Haadiy Atakuongoza:
Kumbuka kwamba Al-Haadiy Ameahidi kuwaongoza kwenye Njia Zake wanaojitahidi kwa ajili Yake. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَالَّذِينَ جَاهَدُوا فِينَا لَنَهْدِيَنَّهُمْ سُبُلَنَا ۚ وَإِنَّ اللَّـهَ لَمَعَ الْمُحْسِنِينَ ﴿٦٩﴾
Na wale waliofanya juhudi kwa ajili Yetu, bila shaka Tutawaongoza njia Zetu. Na hakika Allaah Yu Pamoja na watendao ihsaan. [Al-‘Ankabuwt (29:69)]
4-Uongofu Huzaa Uongofu Zaidi:
Tambua kwamba kila unapofuata uongofu, Al-Haadiy Anakuzidishia uongofu na taqwa. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَالَّذِينَ اهْتَدَوْا زَادَهُمْ هُدًى وَآتَاهُمْ تَقْوَاهُمْ﴿١٧﴾
Na wale waliohidika, Anawazidishia Hidaya na Huwajaza taqwa yao. [Muhammad (47:17)]
5-Walinganie Watu Kwenye Uongofu, Upate Ujira Wao:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Haadiy, kwamba anayewaongoza watu kwenye kheri anapata ujira kama wa wanaomfuata. Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema:
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله عليه وسلم) قَالَ: ((مَنْ دَعَا إِلَى هُدًى كَانَ لَهُ مِنَ الأَجْرِ مِثْلُ أُجُورِ مَنْ تَبِعَهُ، لاَ يَنْقُصُ ذَلِكَ مِنْ أُجُورِهِمْ شَيْئًا))
Amesimulia Abuu Hurayrah (رضي الله عنه) kwamba Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Atakayelingania kwenye uongofu, atapata ujira mfano wa ujira wa wanaomfuata, wala hilo halipunguzi chochote katika ujira wao.” [Muslim]
6-Usikate Tamaa Na Uongofu Wa Wapendwa Wako:
Tambua kwamba nyoyo ziko Mkononi mwa Al-Haadiy; basi endelea kuwalingania jamaa zako na kuwaombea, kwani Al-Haadiy Anamwongoza Amtakaye.
7-Fuata Qur-aan, Kitabu Kinachoongoza Kwenye Yaliyonyooka Zaidi:
Kumbuka kwamba Al-Haadiy Ameteremsha Qur-aan kuwa ni uongofu. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
إِنَّ هَـٰذَا الْقُرْآنَ يَهْدِي لِلَّتِي هِيَ أَقْوَمُ وَيُبَشِّرُ الْمُؤْمِنِينَ الَّذِينَ يَعْمَلُونَ الصَّالِحَاتِ أَنَّ لَهُمْ أَجْرًا كَبِيرًا ﴿٩﴾
Hakika hii Qur-aan inaongoza katika yaliyonyooka kabisa, na inawabashiria Waumini wanaotenda mema kwamba watapata ujira mkubwa. [Al-Israa (17:9)]
8-Tahadhari Na Kupotoka Baada Ya Kuongozwa:
Tahadhari, ee Mja wa Al-Haadiy, na kuacha uongofu baada ya kuujua; kwani anayepotoka kwa hiari yake, Allaah Humpotosha. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَإِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ لِمَ تُؤْذُونَنِي وَقَد تَّعْلَمُونَ أَنِّي رَسُولُ اللَّـهِ إِلَيْكُمْ ۖ فَلَمَّا زَاغُوا أَزَاغَ اللَّـهُ قُلُوبَهُمْ ۚ وَاللَّـهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ﴿٥﴾
Na pale Muwsaa alipoiambia kaumu yake: Enyi kaumu yangu! Kwa nini mnaniudhi na hali mmekwishajua kwamba hakika mimi ni Rasuli wa Allaah kwenu? Basi walipopotoka, Allaah Akapotosha nyoyo zao, na Allaah Haongoi watu mafasiki. [Asw-Swaff (61:5)]
9-Kimbilia Al-Haadiy Unapochanganyikiwa Katika Jambo:
Tambua kwamba Al-Haadiy Ndiye Anayekuongoza pale mambo yanapochanganyika; basi mwombe Istikhaarah, na umwombe Akuongoze kwenye haki katika yale ambayo watu wamekhitilafiana (rejea du’aa katika 029-Al-Hakam) [Muslim].
10-Mwombe Al-Haadiy Uongofu, Taqwa, Utakaso Na Kujitosheleza:
Omba du’aa, ee Mja wa Al-Haadiy, kama alivyokuwa akiomba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم):
عَنْ عَبْدِ اللَّهِ بْنِ مَسْعُودٍ (رضي الله عنه) عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله عليه وسلم) أَنَّهُ كَانَ يَقُولُ: ((اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى))
Amesimulia ‘Abdullaah bin Mas’uwd (رضي الله عنه) kwamba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) alikuwa akisema:
اللَّهُمَّ إِنِّي أَسْأَلُكَ الْهُدَى وَالتُّقَى وَالْعَفَافَ وَالْغِنَى
Yaa Allaah! Hakika mimi nakuomba uongofu, na taqwa, na utakaso (kujiepusha na haraam), na kujitosheleza (bila kuwahitaji watu). [Muslim]
Na Allaah Mjuzi zaidi