Al-Mujiyb: Mwenye kuitikia; Anayeitikia du’aa za wanaomwomba, Anayemjibu mwenye shida, na Anayewapa Waja Wake wanachokiomba kwa mujibu wa Hikmah Yake.
Jina hili tukufu limetajwa katika Qur-aan pamoja na Jina Al-Qariyb katika kauli ya Nabiy Swaalih (عليه السلام):
وَإِلَىٰ ثَمُودَ أَخَاهُمْ صَالِحًا ۚ قَالَ يَا قَوْمِ اعْبُدُوا اللَّـهَ مَا لَكُم مِّنْ إِلَـٰهٍ غَيْرُهُ ۖ هُوَ أَنشَأَكُم مِّنَ الْأَرْضِ وَاسْتَعْمَرَكُمْ فِيهَا فَاسْتَغْفِرُوهُ ثُمَّ تُوبُوا إِلَيْهِ ۚ إِنَّ رَبِّي قَرِيبٌ مُّجِيبٌ﴿٦١﴾
Na kwa Thamuwd (Tulimpeleka) ndugu yao Swaalih. Akasema: Enyi kaumu yangu! Mwabuduni Allaah, hamna mwabudiwa wa haki ghairi Yake. Yeye Ndiye Aliyekuanzisheni kutokana na ardhi, na Akakufanyieni makazi humo, basi mwombeni maghfirah, kisha tubieni Kwake. Hakika Rabb wangu Yuko Karibu, Mwenye Kuitikia. [Huwd (11:61)]
Na Allaah (سبحانه وتعالى) Amejisifu kuwa Ndiye Mbora wa wanaoitikia:
وَلَقَدْ نَادَانَا نُوحٌ فَلَنِعْمَ الْمُجِيبُونَ ﴿٧٥﴾
Na kwa yakini Nuwh alituita (Tumnusuru). Nasi kwa hakika Ni Waitikiaji bora kabisa. [Asw-Swaaffaat (37:75)]
Maana Ya Al-Mujiyb:
1-Allaah (سبحانه وتعالى) Ameamrisha Aombwe, na Ameahidi kuitikia. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ ۚ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ ﴿٦٠﴾
Na Rabb wenu Amesema: Niombeni, Nitakuitikieni. Hakika wale wanaotakabari katika kuniabudu wataingia Jahannam wadhalilike. [Ghaafir (40:60)]
2-Anaitikia du’aa ya mwenye dhiki anapomwomba, na Anamwondoshea shida yake. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ۗ أَإِلَـٰهٌ مَّعَ اللَّـهِ ۚ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ ﴿٦٢﴾
Au nani Anayemuitikia mwenye dhiki mno anapomwomba, na Akamuondoshea uovu na Akakufanyeni warithi wa ardhi? Je, yuko mwabudiwa pamoja na Allaah? Ni machache mno mnayokumbuka. [An-Naml (27:62)]
3-Aliwaitikia Manabii Wake walipomwomba; Alimwitikia Nabiy Ayyuwb (عليه السلام) katika maradhi yake:
وَأَيُّوبَ إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ أَنِّي مَسَّنِيَ الضُّرُّ وَأَنتَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ ﴿٨٣﴾ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ فَكَشَفْنَا مَا بِهِ مِن ضُرٍّ ۖ وَآتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَمِثْلَهُم مَّعَهُمْ رَحْمَةً مِّنْ عِندِنَا وَذِكْرَىٰ لِلْعَابِدِينَ ﴿٨٤﴾
Na Ayyuwb, alipomwita Rabb wake: Hakika mimi imenigusa dhara, Nawe Ndiye Mbora zaidi wa Kurehemu kuliko wengine wote wenye kurehemu. Tukamuitikia. Basi Tukamuondoshea dhara aliyokuwa nayo, na Tukampa ahli zake na mfano wao pamoja nao. Ni Rehma kutoka Kwetu, na ni ukumbusho kwa wanaoabudu (Allaah). [Al-Anbiyaa (21:83-84)]
Na Alimwitikia Nabiy Zakariyyaa (عليه السلام) alipoomba mtoto:
وَزَكَرِيَّا إِذْ نَادَىٰ رَبَّهُ رَبِّ لَا تَذَرْنِي فَرْدًا وَأَنتَ خَيْرُ الْوَارِثِينَ ﴿٨٩﴾ فَاسْتَجَبْنَا لَهُ وَوَهَبْنَا لَهُ يَحْيَىٰ وَأَصْلَحْنَا لَهُ زَوْجَهُ ۚ إِنَّهُمْ كَانُوا يُسَارِعُونَ فِي الْخَيْرَاتِ وَيَدْعُونَنَا رَغَبًا وَرَهَبًا ۖ وَكَانُوا لَنَا خَاشِعِينَ ﴿٩٠﴾
Na Zakariyyaa, alipomwita Rabb wake: Rabb wangu! Usiniache pekee, Nawe Ndiye Mbora wa wenye kubaki. Basi Tukamuitikia na Tukamtunukia Yahyaa, na Tukamtengenezea mke wake. Hakika wao walikuwa wakikimbilia katika mambo ya kheri na wakituomba kwa raghba na khofu, na walikuwa wenye kutunyenyekea. [Al-Anbiyaa (21:89-90)]
4-Aliwaitikia Waumini katika vita vya Badr walipomwomba msaada:
إِذْ تَسْتَغِيثُونَ رَبَّكُمْ فَاسْتَجَابَ لَكُمْ أَنِّي مُمِدُّكُم بِأَلْفٍ مِّنَ الْمَلَائِكَةِ مُرْدِفِينَ﴿٩﴾
Na pale mlipomuomba uokovu Rabb wenu Naye Akakuitikieni kuwa: Hakika Mimi Nitakusaidieni kwa Malaika elfu wafuatanao mfululizo. [Al-Anfaal (8:9)]
5-Na du’aa yenyewe ni ‘ibaadah. Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema:
عَنِ النُّعْمَانِ بْنِ بَشِيرٍ (رضي الله عنهما) عَنِ النَّبِيِّ (صلى الله عليه وسلم) قَالَ: ((الدُّعَاءُ هُوَ الْعِبَادَةُ)) ثُمَّ قَرَأَ: ﴿وَقَالَ رَبُّكُمُ ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ دَاخِرِينَ﴾
Amesimulia An-Nu’maan bin Bashiyr (رضي الله عنهما) kwamba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Du’aa ndiyo ‘ibaadah.” Kisha akasoma: “Na Rabb wenu Amesema: Niombeni, Nitakuitikieni. Hakika wale wanaotakabari katika kuniabudu wataingia Jahannam wadhalilike.” [Abuu Daawuwd (1479), At-Tirmidhiy, Ibn Maajah, na Imaam Al-Albaaniy ameisahihisha katika Swahiyh Ibn Maajah (3101)]
Taathira Ya Imaan, Faida, Mafunzo Tuyapatayo Na Jinsi Ya Kufanyia Kazi Jina Hili La Allaah, Al-Mujiyb:
1-Mwitikie Allaah Kwanza, Naye Atakuitikia:
Tambua, ee Mja wa Al-Mujiyb: Katika Aayah ya kuomba, Allaah Ameamrisha Waja Wake wamwitikie na wamwamini. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ ﴿١٨٦﴾
Na watakapokuuliza Waja Wangu kuhusu Mimi, basi (waambie) hakika Mimi Niko Karibu (kwa ujuzi). Naitikia duaa ya muombaji anaponiomba. Hivyo basi waniitikie Mimi na waniamini Mimi, wapate kuongoka. [Al-Baqarah (2:186)]
2-Usiharakishe Kuitikiwa, Wala Usiache Kuomba:
Tahadhari, ee Mja wa Al-Mujiyb, na kukata tamaa na kuacha kuomba kwa sababu umechelewa kuitikiwa.
Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema:
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) أَنَّ رَسُولَ اللَّهِ (صلى الله عليه وسلم) قَالَ: ((يُسْتَجَابُ لأَحَدِكُمْ مَا لَمْ يَعْجَلْ، يَقُولُ: دَعَوْتُ فَلَمْ يُسْتَجَبْ لِي))
Amesimulia Abuu Hurayrah (رضي الله عنه) kwamba Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Mmoja wenu huitikiwa maadamu haharakishi, akasema: Nimeomba lakini sikuitikiwa.” [Al-Bukhaariy] [Muslim]
3-Kula Halaal Ni Miongoni Mwa Sababu Za Kuitikiwa:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Mujiyb, kwamba chakula cha halaal ni miongoni mwa sababu kubwa za kuitikiwa du’aa, na haraam ni kizuizi chake.
Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema:
عَنْ أَبِي هُرَيْرَةَ (رضي الله عنه) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله عليه وسلم): ((أَيُّهَا النَّاسُ، إِنَّ اللَّهَ طَيِّبٌ لاَ يَقْبَلُ إِلاَّ طَيِّبًا ...)) ثُمَّ ذَكَرَ الرَّجُلَ يُطِيلُ السَّفَرَ أَشْعَثَ أَغْبَرَ يَمُدُّ يَدَيْهِ إِلَى السَّمَاءِ: يَا رَبِّ يَا رَبِّ، وَمَطْعَمُهُ حَرَامٌ، وَمَشْرَبُهُ حَرَامٌ، وَمَلْبَسُهُ حَرَامٌ، وَغُذِيَ بِالْحَرَامِ، فَأَنَّى يُسْتَجَابُ لِذَلِكَ
Amesimulia Abuu Hurayrah (رضي الله عنه): Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Enyi watu! Hakika Allaah Ni Mzuri, Hakubali isipokuwa kizuri …” Kisha akamtaja mtu anayerefusha safari, nywele zake timtim, amejaa vumbi, ananyoosha mikono yake kuelekea mbinguni: Yaa Rabbi! Yaa Rabbi! Na chakula chake ni haraam, kinywaji chake ni haraam, mavazi yake ni haraam, na amelishwa kwa haraam; basi vipi ataitikiwa huyo? [Muslim]
4-Mkimbilie Al-Mujiyb Katika Kila Dhiki:
Tambua kwamba hakuna dhiki kubwa kuliko Uwezo wa Al-Mujiyb; basi mkimbilie Yeye kwanza.
Rejea An-Naml (27:62) juu. Mwenye dhiki anayemwomba Allaah kwa ikhlaasw huitikiwa, hata kama sababu zote za dunia zimekatika.
5-Waombee Ndugu Zako Kwa Siri, Na Malaika Watakuombea Mfano Wake:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Mujiyb, kuwaombea ndugu zako Waislamu kwa siri, kwani du’aa hiyo huitikiwa, nawe unapata mfano wake.
Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema:
عَنْ أَبِي الدَّرْدَاءِ (رضي الله عنه) أَنَّ النَّبِيَّ (صلى الله عليه وسلم) قَالَ: ((دَعْوَةُ الْمَرْءِ الْمُسْلِمِ لأَخِيهِ بِظَهْرِ الْغَيْبِ مُسْتَجَابَةٌ، عِنْدَ رَأْسِهِ مَلَكٌ مُوَكَّلٌ كُلَّمَا دَعَا لأَخِيهِ بِخَيْرٍ قَالَ الْمَلَكُ الْمُوَكَّلُ بِهِ: آمِينَ، وَلَكَ بِمِثْلٍ))
Amesimulia Abuu Ad-Dardaa (رضي الله عنه) kwamba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Du’aa ya Muislamu kwa nduguye bila yeye kujua huitikiwa. Kichwani mwake kuna Malaika aliyewakilishwa; kila anapomwombea nduguye kheri, Malaika aliyewakilishwa husema: Aamiyn, nawe upate mfano wake.” [Muslim]
6-Jifunze Kwa Du’aa Za Manabii Walioitikiwa:
Tafakari jinsi Manabii walivyomwomba Al-Mujiyb kwa unyenyekevu, na jinsi Alivyowaitikia.
Rejea du’aa ya Nabiy Ayyuwb (21:83-84) na Nabiy Zakariyyaa (21:89-90) juu. Walimwomba Allaah kwa unyenyekevu, kwa kutaja Sifa Zake, na kwa kujionyesha udhaifu wao; na Allaah Akawaitikia.
7-Kithirisha Mambo Mema, Kwani Ni Sababu Ya Kuitikiwa:
Tambua, ee Mja wa Al-Mujiyb: Baada ya kutaja kuitikiwa kwa Manabii Wake, Allaah Alibainisha sababu yake; rejea Al-Anbiyaa (21:90) juu: “Hakika wao walikuwa wakikimbilia katika mambo ya kheri na wakituomba kwa raghba na khofu, na walikuwa wenye kutunyenyekea.”
8-Usimwombe Asiyekuwa Allaah, Kwani Hawezi Kukuitikia:
Tahadhari na kuwaomba walioaga dunia, mawalii au viumbe vingine badala ya Al-Mujiyb, kwani hawawezi kukuitikia.
Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَمَنْ أَضَلُّ مِمَّن يَدْعُو مِن دُونِ اللَّـهِ مَن لَّا يَسْتَجِيبُ لَهُ إِلَىٰ يَوْمِ الْقِيَامَةِ وَهُمْ عَن دُعَائِهِمْ غَافِلُونَ﴿٥﴾
Na nani aliyepotoka zaidi kuliko yule anayeomba asiyekuwa Allaah ambaye hamuitikii mpaka Siku ya Qiyaamah? Nao wala hawatambui maombi yao! [Al-Ahqaaf (46:5)]
9-Mwombe Allaah Katika Hali Zote, Raha Na Shida:
Tambua kwamba anayemkumbuka Al-Mujiyb katika raha, Allaah Humkumbuka katika shida. Wala usiwe kama wale wanaomwomba Allaah wakati wa shida tu, kisha wakamsahau baada ya kuokolewa. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَإِذَا مَسَّ الْإِنسَانَ الضُّرُّ دَعَانَا لِجَنبِهِ أَوْ قَاعِدًا أَوْ قَائِمًا فَلَمَّا كَشَفْنَا عَنْهُ ضُرَّهُ مَرَّ كَأَن لَّمْ يَدْعُنَا إِلَىٰ ضُرٍّ مَّسَّهُ ۚ كَذَٰلِكَ زُيِّنَ لِلْمُسْرِفِينَ مَا كَانُوا يَعْمَلُونَ﴿١٢﴾
Na inapomgusa binaadamu dhara hutuomba anapolala ubavu, au anapokaa au anaposimama wima. Tunapomuondolea dhara, hupita kama kwamba hakutuomba dhara iliyomgusa. Hivyo ndivyo walivyopambiwa wapindukao mipaka yale waliyokuwa wakiyatenda. [Yuwnus (10:12)]
10-Mwombe Al-Mujiyb Kwa Yakini, Kwani Du’aa Ni ‘Ibaadah:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Mujiyb, kwamba du’aa yenyewe ni ‘ibaadah, hata kabla ya kuitikiwa kwake.
Rejea Hadiyth ya An-Nu’maan bin Bashiyr (رضي الله عنهما) juu: “Du’aa ndiyo ‘ibaadah.” Basi usiache kuomba, kwani kwa kuomba unamwabudu Allaah, na Yeye Ndiye Mbora wa wanaoitikia.
Na Allaah Mjuzi zaidi