Al-‘Aliyy: Aliye juu kabisa; Mwenye ‘Uluwa wa Dhati Yake juu ya viumbe Vyake, ‘Uluwa wa Utukufu na hadhi, na ‘Uluwa wa kushinda na kudhibiti kila kitu.
Jina hili tukufu limetajwa katika Qur-aan mara nane, na mara nyingi limeambatana na Majina Al-Kabiyr na Al-‘Adhwiym. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّـهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ هُوَ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّـهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ﴿٦٢﴾
Hivyo ni kwa kuwa Allaah Ndiye wa Haki, na kwamba vile wanavyoomba badala Yake ndiyo batili, na kwamba Allaah Ndiye Mwenye ‘Uluwa Uliotukuka, Mkubwa Kabisa. [Al-Hajj (22:62)]
Na Anasema pia:
ذَٰلِكُم بِأَنَّهُ إِذَا دُعِيَ اللَّـهُ وَحْدَهُ كَفَرْتُمْ ۖ وَإِن يُشْرَكْ بِهِ تُؤْمِنُوا ۚ فَالْحُكْمُ لِلَّـهِ الْعَلِيِّ الْكَبِيرِ﴿١٢﴾
(Wataambiwa): Hivyo kwenu ni kwa sababu Alipoombwa Allaah Pekee, mlikufuru, na aliposhirikishwa, mliamini. Basi hukumu ni ya Allaah Pekee Mwenye ‘Uluwa Uliotukuka, Mkubwa Kabisa. [Ghaafir (40:12)]
Maana Ya Al-‘Aliyy:
1-‘Uluwa wa Dhati: Allaah (سبحانه وتعالى) Yuko juu ya mbingu, juu ya ‘Arsh Yake, Ametengana na viumbe Vyake, na Ujuzi Wake Umeenea kila mahali na kila kitu. Na Malaika Wake Wanamkhofu Aliye juu yao:
يَخَافُونَ رَبَّهُم مِّن فَوْقِهِمْ وَيَفْعَلُونَ مَا يُؤْمَرُونَ ۩﴿٥٠﴾
Wanamkhofu Rabb wao Aliye juu yao, na wanafanya yale wanayoamrishwa. [An-Nahl (16:50)]
Na Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) alimtaja Allaah kuwa Yuko juu mbinguni:
عَنْ أَبِي سَعِيدٍ الْخُدْرِيِّ (رضي الله عنه) قَالَ: قَالَ رَسُولُ اللَّهِ (صلى الله عليه وسلم): ((أَلاَ تَأْمَنُونِي وَأَنَا أَمِينُ مَنْ فِي السَّمَاءِ، يَأْتِينِي خَبَرُ السَّمَاءِ صَبَاحًا وَمَسَاءً))
Amesimulia Abuu Sa’iyd Al-Khudriyy (رضي الله عنه): Rasuli wa Allaah (صلى الله عليه وآله وسلم) amesema: “Je, hamniamini nami ni mwaminifu wa Aliye juu mbinguni? Zinanijia khabari za mbinguni asubuhi na jioni.” [Al-Bukhaariy] [Muslim]
2-‘Uluwa wa Utukufu na hadhi: Sifa Zake zote ni za juu kabisa, hakuna anayelingana Naye. Siku ya Qiyaamah, Malaika wakizinduka baada ya kusikia Wahyi, watasema:
وَلَا تَنفَعُ الشَّفَاعَةُ عِندَهُ إِلَّا لِمَنْ أَذِنَ لَهُ ۚ حَتَّىٰ إِذَا فُزِّعَ عَن قُلُوبِهِمْ قَالُوا مَاذَا قَالَ رَبُّكُمْ ۖ قَالُوا الْحَقَّ ۖ وَهُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ﴿٢٣﴾
Na wala haitofaa shafaa’ah (uombezi) mbele Yake isipokuwa kwa yule Aliyempa idhini. Mpaka litakapoondolewa fazaiko nyoyoni mwao watasema: Amesema nini Rabb wenu? Watasema: Ya haki, Naye Ni Mwenye ‘Uluwa Uliotukuka, Mkubwa Kabisa. [Saba-a (34:23)]
3-‘Uluwa wa kushinda na kudhibiti: kila kitu kiko chini ya Mamlaka Yake, na Hukumu ni Yake Pekee (rejea Ghaafir (40:12) juu).
Taathira Ya Imaan, Faida, Mafunzo Tuyapatayo Na Jinsi Ya Kufanyia Kazi Jina Hili La Allaah, Al-‘Aliyy:
1-Amini ‘Uluwa Wa Al-‘Aliyy Juu Ya Viumbe Vyake:
Kumbuka, ee Mja wa Al-‘Aliyy, kwamba hii ndiyo ‘Aqiydah ya Ahlus-Sunnah wal-Jamaa’ah: Allaah Yuko juu ya ‘Arsh Yake bila kufananishwa wala kuulizwa namna. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
الرَّحْمَـٰنُ عَلَى الْعَرْشِ اسْتَوَىٰ ﴿٥﴾
Ar-Rahmaan (Mwingi wa Rehma) Yuko juu ya ‘Arsh. [Twaahaa (20:5)]
2-Usiwadhulumu Walio Chini Yako, Kwani Al-‘Aliyy Yuko Juu Yako:
Tambua kwamba baada ya Al-‘Aliyy kuwapa wanaume usimamizi juu ya wake zao, Aliwaonya kwa Jina hili, ili wasitumie mamlaka yao kudhulumu. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
الرِّجَالُ قَوَّامُونَ عَلَى النِّسَاءِ بِمَا فَضَّلَ اللَّـهُ بَعْضَهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ وَبِمَا أَنفَقُوا مِنْ أَمْوَالِهِمْ ۚ فَالصَّالِحَاتُ قَانِتَاتٌ حَافِظَاتٌ لِّلْغَيْبِ بِمَا حَفِظَ اللَّـهُ ۚ وَاللَّاتِي تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَاهْجُرُوهُنَّ فِي الْمَضَاجِعِ وَاضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا ۗ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَلِيًّا كَبِيرًا ﴿٣٤﴾
Wanaume ni wasimamizi juu ya wanawake kwa kuwa Allaah Amefadhilisha baadhi yao kuliko wengine, na pia kwa ambayo wanatoa katika mali zao. Basi wanawake wema ni wale watiifu, wenye kujihifadhi katika hali ya kutokuweko waume zao kwa kuwa Allaah Ameamrisha wajihifadhi. Na wale ambao mnakhofu uasi wao wa ndoa, basi wanasihini na wahameni katika malazi na wapigeni (kipigo kisichodhuru). Wakikutiini, basi msitafute njia dhidi yao (ya kuwaudhi). Hakika Allaah daima Ni Mwenye ‘Uluwa Uliotukuka, Mkubwa Kabisa. [An-Nisaa (4:34)]
3-Usitafute Ubora Na Kujikweza Ardhini:
Tahadhari na kutafuta kujiinua juu ya watu; kwani ‘Uluwa wa kweli ni wa Al-‘Aliyy Pekee, na makazi ya Aakhirah ni ya wasiotaka kujikweza. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
تِلْكَ الدَّارُ الْآخِرَةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لَا يُرِيدُونَ عُلُوًّا فِي الْأَرْضِ وَلَا فَسَادًا ۚ وَالْعَاقِبَةُ لِلْمُتَّقِينَ ﴿٨٣﴾
Hiyo ni nyumba ya Aakhirah, Tunaijaalia kwa wale wasiotaka kujitukuza katika ardhi wala ufisadi. Na hatima njema ni kwa wenye taqwa. [Al-Qaswasw (28:83)]
4-Tambua Kwamba Kila Kinachoabudiwa Badala Ya Al-‘Aliyy Ni Baatwil:
Kumbuka kwamba Al-‘Aliyy Ndiye wa Haki, na waabudiwa wengine wote ni baatwil. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
ذَٰلِكَ بِأَنَّ اللَّـهَ هُوَ الْحَقُّ وَأَنَّ مَا يَدْعُونَ مِن دُونِهِ الْبَاطِلُ وَأَنَّ اللَّـهَ هُوَ الْعَلِيُّ الْكَبِيرُ ﴿٣٠﴾
Hivyo ni kwa kuwa Allaah Ndiye wa Haki, na kwamba wale wanaowaomba badala Yake, ni baatwil, na kwamba Allaah Ndiye Mwenye ‘Uluwa Uliotukuka, Mkubwa Kabisa. [Luqmaan (31:30)]
5-Tafakari Utukufu Wa Al-‘Aliyy Wakati Wa Kuteremka Wahyi:
Tafakari, ee Mja wa Al-‘Aliyy, jinsi Malaika wanavyofazaika kwa Utukufu Wake wanaposikia Wahyi (rejea Sabaa (34:23) juu); basi wewe unastahiki kumtukuza zaidi.
6-Tukuza Qur-aan, Kwani Ni Kitabu Kitukufu Kilicho Kwa Al-‘Aliyy:
Tambua, ee Mja wa Al-‘Aliyy, kwamba Qur-aan ina hadhi ya juu mbele ya Allaah. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَإِنَّهُ فِي أُمِّ الْكِتَابِ لَدَيْنَا لَعَلِيٌّ حَكِيمٌ﴿٤﴾
Na hakika hii (Qur-aan) iko Kwetu katika Mama wa Kitabu, imetukuka kwa hakika, imejaa hikmah. [Az-Zukhruf (43:4)]
7-Jitahidi Kuinua Neno La Allaah:
Kumbuka kwamba Neno la Al-‘Aliyy ndilo lililo juu daima; basi kuwa miongoni mwa wanaolinusuru. Rejea At-Tawbah (9:40): “…Na Neno la Allaah ndilo lililo juu.”
إِلَّا تَنصُرُوهُ فَقَدْ نَصَرَهُ اللَّـهُ إِذْ أَخْرَجَهُ الَّذِينَ كَفَرُوا ثَانِيَ اثْنَيْنِ إِذْ هُمَا فِي الْغَارِ إِذْ يَقُولُ لِصَاحِبِهِ لَا تَحْزَنْ إِنَّ اللَّـهَ مَعَنَا ۖ فَأَنزَلَ اللَّـهُ سَكِينَتَهُ عَلَيْهِ وَأَيَّدَهُ بِجُنُودٍ لَّمْ تَرَوْهَا وَجَعَلَ كَلِمَةَ الَّذِينَ كَفَرُوا السُّفْلَىٰ ۗ وَكَلِمَةُ اللَّـهِ هِيَ الْعُلْيَا ۗ وَاللَّـهُ عَزِيزٌ حَكِيمٌ﴿٤٠﴾
Msipomnusuru (Rasuli), basi Allaah Amekwishamnusuru, pale walipomtoa (Makkah) wale waliokufuru akiwa mmoja katika wawili, walipokuwa katika pango, alipomwambia swahibu yake: Usihuzunike, hakika Allaah Yu Pamoja nasi. Basi Allaah Akamteremshia Utulivu Wake, na Akamsaidia kwa majeshi ambayo hamkuyaona, na Akajaalia neno la waliokufuru kuwa chini. Na Neno la Allaah ndilo lililo juu. Na Allaah Ndiye Mwenye Enzi ya Nguvu Asiyeshindika, Mwenye Hikmah wa yote. [At-Tawbah (9:40)]
8-Mwamini Rasuli Wa Allaah, Mwaminifu Wa Aliye Juu Mbinguni:
Tambua kwamba Nabiy (صلى الله عليه وآله وسلم) ni mwaminifu wa Al-‘Aliyy katika kufikisha Wahyi (rejea Hadiyth ya Abuu Sa’iyd (رضي الله عنه) juu); basi zipokee khabari zake kwa kuzisadikisha na amri zake kwa kuzitii.
9-Wakhofu Al-‘Aliyy Kama Wanavyomkhofu Malaika:
Kumbuka, ee Mja wa Al-‘Aliyy, kwamba Malaika, pamoja na utiifu wao wote, Wanamkhofu Rabb wao Aliye juu yao na Wanatenda Wanayoamrishwa (rejea An-Nahl (16:50) juu).
10-Soma Aayatul-Kursiy Inayohitimishwa Kwa Jina Al-‘Aliyy:
Dumisha kusoma Aayatul-Kursiy, ambayo ni Aayah tukufu kabisa katika Qur-aan, na inahitimishwa kwa: “Naye Ndiye Al-‘Aliyy (Aliye juu kabisa), Al-‘Adhwiym (Mtukufu)”; hasa kabla ya kulala, kwani ni hifadhi kutoka kwa Allaah (rejea 007-Al-Qayyuwm).
Na Allaah Mjuzi zaidi