Al-Muta’aal: Aliyetukuka juu ya kila kitu; Aliyejitakasa na kuwa mbali kabisa na kila upungufu, na kila wanalomnasibishia washirikina.
Jina hili tukufu limetajwa katika Qur-aan mara moja (1), likiwa pamoja na Jina Al-Kabiyr. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
عَالِمُ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ الْكَبِيرُ الْمُتَعَالِ ﴿٩﴾
Mjuzi wa ghaibu na dhahiri, Mkubwa kabisa Mwenye Uluwa. [Ar-Ra’d (13:9)]
Na neno la asili yake (تَعَالَى) limekuja mara nyingi katika Qur-aan, likionyesha kutukuka kwa Allaah juu ya kila wanalomsingizia. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يَقُولُونَ عُلُوًّا كَبِيرًا ﴿٤٣﴾
Ametakasika Allaah na Ametukuka kutokana na wanayoyasema ya uongo na dhulma kubwa ya hali ya juu kabisa! [Al-Israa (17:43)]
Maana Ya Al-Muta’aal:
1-Al-Muta’aal ni Aliyetukuka kwa Dhati Yake juu ya viumbe vyote, na Yuko juu ya ‘Arsh Yake, na Ujuzi Wake Umeenea kila mahali na kila kitu.
2-Ametukuka juu ya kuwa na mke au mwana. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
وَجَعَلُوا لِلَّـهِ شُرَكَاءَ الْجِنَّ وَخَلَقَهُمْ ۖ وَخَرَقُوا لَهُ بَنِينَ وَبَنَاتٍ بِغَيْرِ عِلْمٍ ۚ سُبْحَانَهُ وَتَعَالَىٰ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿١٠٠﴾
Na wakamfanyia Allaah majini kuwa ni washirika Wake ilhali Amewaumba. Na wakampachikia uongo bila ya ujuzi wowote kuwa Ana wana wa kiume na wa kike. Utakasifu ni Wake na Ametukuka kwa ‘Uluwa kutokana na ambayo wanavumisha. [Al-An’aam (6:100)]
3-Ametukuka juu ya kuwa na mshirika katika Uumbaji Wake na Ufalme Wake. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
مَا اتَّخَذَ اللَّـهُ مِن وَلَدٍ وَمَا كَانَ مَعَهُ مِنْ إِلَـٰهٍ ۚ إِذًا لَّذَهَبَ كُلُّ إِلَـٰهٍ بِمَا خَلَقَ وَلَعَلَا بَعْضُهُمْ عَلَىٰ بَعْضٍ ۚ سُبْحَانَ اللَّـهِ عَمَّا يَصِفُونَ ﴿٩١﴾ عَالِمِ الْغَيْبِ وَالشَّهَادَةِ فَتَعَالَىٰ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٩٢﴾
Allaah Hakujifanyia mwana yeyote, na wala hakuna pamoja Naye mwabudiwa yeyote. Ingekuwa hivyo, basi kila mwabudiwa angelichukua vile alivyoviumba, na baadhi yao wangeliwashinda wengineo. Subhaana Allaah (Utakasifu ni wa Allaah) kutokana na ambayo wanayavumisha. Mjuzi wa ghaibu na dhahiri. Basi Ametukuka kwa ‘Uluwa kutokana na yale wanayomshirikisha. [Al-Muuminuwn (23:91-92)]
4-Ametukuka juu ya kila shirk wanayoifanya washirikina. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ۗ أَإِلَـٰهٌ مَّعَ اللَّـهِ ۚ تعَالَى اللَّـهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٦٣﴾
Au nani Anayekuongozeni katika viza vya nchi kavu na bahari? Na nani Anayetuma pepo za kheri na za bishara kabla ya Rehma Yake? Je, yuko mwabudiwa pamoja na Allaah? Ametukuka Allaah kutokana na yale wanayomshirikisha. [An-Naml (27:63)]
5-Na hata majini walimtukuza kwa kutambua Utukufu Wake:
وَأَنَّهُ تَعَالَىٰ جَدُّ رَبِّنَا مَا اتَّخَذَ صَاحِبَةً وَلَا وَلَدًا﴿٣﴾
Na kwamba hakika umetukuka kabisa Ujalali wa Rabb wetu, Hakujifanyia mke wala mwana. [Al-Jinn (72:3)]
Taathira Ya Imaan, Faida, Mafunzo Tuyapatayo Na Jinsi Ya Kufanyia Kazi Jina Hili La Allaah, Al-Muta’aal:
1-Mtakase Al-Muta’aal Na Kila Wanalomnasibishia Washirikina:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Muta’aal, kwamba kila unaposema “سُبْحَانَهُ وَتَعَالَى” unakiri kwamba Allaah Ametakasika na Ametukuka juu ya kila upungufu; basi sema kwa kuelewa maana yake (rejea Al-Israa (17:43) juu).
2-Mfungulie Al-Muta’aal Swalaah Yako Kwa Kumtakasa Na Kumtukuza:
Tambua, ee Mja wa Al-Muta’aal, kwamba ‘Umar bin Al-Khattwaab (رضي الله عنه) alikuwa akifungua Swalaah kwa maneno haya kwa sauti ili watu wajifunze:
عَنْ عَبْدَةَ أَنَّ عُمَرَ بْنَ الْخَطَّابِ (رضي الله عنه) كَانَ يَجْهَرُ بِهَؤُلاَءِ الْكَلِمَاتِ يَقُولُ: سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، تَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ
Amesimulia ‘Abdah kwamba ‘Umar bin Al-Khattwaab (رضي الله عنه) alikuwa akiyasoma maneno haya kwa sauti, akisema:
سُبْحَانَكَ اللَّهُمَّ وَبِحَمْدِكَ، تَبَارَكَ اسْمُكَ، وَتَعَالَى جَدُّكَ، وَلاَ إِلَهَ غَيْرُكَ
Utakasifu ni Wako, yaa Allaah, pamoja na Himdi Zako; limebarikika Jina Lako, na umetukuka Utukufu Wako, wala hapana mwabudiwa wa haki ghairi Yako. [Muslim]
3-Usimnasibishie Al-Muta’aal Mke Wala Mwana:
Tahadhari, ee Mja wa Al-Muta’aal, na kauli za wanaomnasibishia Allaah mwana au mke; bali mtakase kama Alivyojitakasa (rejea Al-An’aam (6:100) juu).
4-Tafakari Dalili Za Tawhiyd Katika Mpangilio Wa Ulimwengu:
Tafakari, ee Mja wa Al-Muta’aal, kwamba lau kungekuwa na waabudiwa wengi, kila mmoja angechukua alichokiumba na wangeshindana; basi mpangilio mmoja wa ulimwengu ni dalili ya Upweke Wake (rejea Al-Muuminuwn (23:91-92) juu).
5-Mkimbilie Al-Muta’aal Katika Dhiki, Kwani Hakuna Mwengine Anayeitikia:
Kumbuka kwamba Al-Muta’aal Ndiye Anayemwitikia mwenye dhiki na kumwondoshea shida; na waabudiwa wengine hawana uwezo wowote. Rejea An-Naml (27:62-63).
أَمَّن يُجِيبُ الْمُضْطَرَّ إِذَا دَعَاهُ وَيَكْشِفُ السُّوءَ وَيَجْعَلُكُمْ خُلَفَاءَ الْأَرْضِ ۗ أَإِلَـٰهٌ مَّعَ اللَّـهِ ۚ قَلِيلًا مَّا تَذَكَّرُونَ ﴿٦٢﴾ أَمَّن يَهْدِيكُمْ فِي ظُلُمَاتِ الْبَرِّ وَالْبَحْرِ وَمَن يُرْسِلُ الرِّيَاحَ بُشْرًا بَيْنَ يَدَيْ رَحْمَتِهِ ۗ أَإِلَـٰهٌ مَّعَ اللَّـهِ ۚ تعَالَى اللَّـهُ عَمَّا يُشْرِكُونَ ﴿٦٣﴾
Au nani Anayemuitika mwenye dhiki mno anapomwomba, na Akamuondoshea uovu na Akakufanyeni warithi wa ardhi? Je, yuko mwabudiwa pamoja na Allaah? Ni machache mno mnayokumbuka. Au nani Anayekuongozeni katika viza vya nchi kavu na bahari? Na nani Anayetuma pepo za kheri na za bishara kabla ya Rehma Yake? Je, yuko mwabudiwa pamoja na Allaah? Ametukuka Allaah kutokana na yale wanayomshirikisha. [An-Naml (27:62-63)]
6-Mtukuze Al-Muta’aal Kwa Moyo Wako Kama Walivyomtukuza Majini:
Tambua, ee Mja wa Al-Muta’aal, kwamba majini walipoisikia Qur-aan walimtukuza Rabb wao na wakamkanushia mke na mwana (rejea Al-Jinn (72:3) juu); basi wewe unastahiki zaidi kumtukuza.
7-Usimfananishe Al-Muta’aal Na Viumbe Vyake:
Kumbuka kwamba Al-Muta’aal Ametukuka juu ya kufanana na viumbe. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
فَاطِرُ السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ ۚ جَعَلَ لَكُم مِّنْ أَنفُسِكُمْ أَزْوَاجًا وَمِنَ الْأَنْعَامِ أَزْوَاجًا ۖ يَذْرَؤُكُمْ فِيهِ ۚ لَيْسَ كَمِثْلِهِ شَيْءٌ ۖ وَهُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ﴿١١﴾
Mwanzilishi wa mbingu na ardhi. Amekujaalieni kutokana na nafsi zenu mume na mke, na katika wanyama wa mifugo dume na jike. Anakusambazeni humo. Hakuna chochote kinachofanana Naye, Naye Ni Mwenye Kusikia yote, Mwenye Kuona yote. [Ash-Shuwraa (42:11)]
8-Mtakase Al-Muta’aal Katika Dhikr Yako Ya Kila Siku:
Dumisha kumtakasa Al-Muta’aal kwa maneno ya tasbiyh asubuhi na jioni. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا اذْكُرُوا اللَّـهَ ذِكْرًا كَثِيرًا ﴿٤١﴾ وَسَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَأَصِيلًا ﴿٤٢﴾
Enyi walioamini! Mdhukuruni Allaah kwa wingi wa kumdhukuru. Na Msabbihini asubuhi na jioni. [Al-Ahzaab (33:41-42)]
9-Tukuza Amri Za Al-Muta’aal Na Makatazo Yake:
Tambua kwamba kumtukuza Al-Muta’aal kwa kweli ni kuzitukuza Amri Zake na kujiepusha na Makatazo Yake. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
ذَٰلِكَ وَمَن يُعَظِّمْ حُرُمَاتِ اللَّـهِ فَهُوَ خَيْرٌ لَّهُ عِندَ رَبِّهِ ۗ وَأُحِلَّتْ لَكُمُ الْأَنْعَامُ إِلَّا مَا يُتْلَىٰ عَلَيْكُمْ ۖ فَاجْتَنِبُوا الرِّجْسَ مِنَ الْأَوْثَانِ وَاجْتَنِبُوا قَوْلَ الزُّورِ ﴿٣٠﴾
Ndio hivyo iwe. Na yeyote anayeadhimisha Vitukufu vya Allaah basi hivyo ni kheri kwake mbele ya Rabb wake. Na mmehalalishiwa wanyama wa mifugo isipokuwa wale mnaosomewa. Basi jiepusheni na uchafu wa (kuabudu) masanamu, na jiepusheni na kauli za uongo. [Al-Hajj (22:30)]
10-Mtakase Al-Muta’aal Kama Walivyomtakasa Malaika:
Kumbuka, ee Mja wa Al-Muta’aal, kwamba Malaika wanaobeba ‘Arsh na walio pembezoni mwake wanamsabbih Rabb wao na kumhimidi, na wanawaombea Waumini maghfirah. Anasema Allaah (سبحانه وتعالى):
الَّذِينَ يَحْمِلُونَ الْعَرْشَ وَمَنْ حَوْلَهُ يُسَبِّحُونَ بِحَمْدِ رَبِّهِمْ وَيُؤْمِنُونَ بِهِ وَيَسْتَغْفِرُونَ لِلَّذِينَ آمَنُوا رَبَّنَا وَسِعْتَ كُلَّ شَيْءٍ رَّحْمَةً وَعِلْمًا فَاغْفِرْ لِلَّذِينَ تَابُوا وَاتَّبَعُوا سَبِيلَكَ وَقِهِمْ عَذَابَ الْجَحِيمِ﴿٧﴾
(Malaika) ambao wanabeba ‘Arsh na walio pembezoni mwake, wanasabbih na kumhimidi Rabb wao, na wanamwamini, na wanawaombea maghfirah wale walioamini (wakisema): Rabb wetu! Umekienea kila kitu kwa Rehma na ujuzi, basi Waghufurie wale waliotubu, na wakafuata njia Yako, na Wakinge na adhabu ya moto uwakao vikali mno. [Ghaafir (40:7)]
Na Allaah Mjuzi zaidi